Jesień przynosi chłodniejsze poranki, długie wieczory i naturalną potrzebę otulenia się czymś ciepłym. Chętnie sięgamy wtedy po kubek herbaty, napar z imbiru albo ciepłą wodę z cytryną.
I pojawia się proste skojarzenie: skoro napój jest gorący, powinien rozgrzewać.
Ajurweda patrzy na to trochę inaczej. Sama temperatura napoju to tylko jeden z elementów układanki. O tym, jak dany produkt oddziałuje na organizm, decydują również jego smak, właściwości i tzw. virya, czyli jego działanie termiczne.
To właśnie dlatego gorący napój nie zawsze musi mieć rozgrzewające działanie w rozumieniu Ajurwedy.
W Ajurwedzie jednym z pojęć używanych do opisu działania pożywienia i ziół jest virya. W dużym uproszczeniu można ją rozumieć jako termiczne działanie substancji – najczęściej określane jako ushna (rozgrzewające) lub shita (chłodzące).
I tutaj pojawia się ciekawostka: temperatura, w jakiej coś spożywamy, nie musi być tym samym, co jego działanie termiczne.
Możemy więc wypić coś gorącego w temperaturze, a jednocześnie sięgnąć po składnik, któremu Ajurweda przypisuje właściwości chłodzące. Dlatego w ajurwedyjskim podejściu pytanie nie brzmi wyłącznie: „Czy ten napój jest gorący?” Warto zapytać również: „Jaki ma smak? Jakie ma właściwości? Jak działa według tradycyjnego opisu Ajurwedy? I jak ja się po nim czuję?”
Ajurweda wyróżnia sześć podstawowych smaków (rasa):
W klasycznym ujęciu trzy z nich są związane z działaniem bardziej rozgrzewającym (ushna)🔥 kwaśny, słony i ostry. Natomiast trzy pozostałe mają działanie bardziej chłodzące (shita)❄️ słodki, gorzki i cierpki.
To oczywiście nie oznacza, że po jednym łyku czegoś „gorzkiego” temperatura naszego ciała natychmiast się obniży. To tradycyjny ajurwedyjski sposób opisywania właściwości substancji, który jest szerszy niż samo odczucie ciepła lub chłodu.
I właśnie dlatego herbata, cytryna i imbir mogą być ciekawymi przykładami.
Wyobraź sobie filiżankę gorącej zielonej herbaty. W dłoniach czujesz przyjemne ciepło, napój jest gorący, a jednak z perspektywy ajurwedyjskiej jego działanie można rozpatrywać zupełnie inaczej.
Zielona herbata ma charakterystyczny gorzki i cierpki profil smakowy. A właśnie smaki gorzki (tikta) i cierpki (kashaya) są w klasycznym ujęciu Ajurwedy związane z właściwościami chłodzącymi i osuszającymi.
Dlatego sama temperatura napoju nie wystarcza, aby określić jego działanie. To również dobry przykład tego, że „gorące” i „rozgrzewające” nie zawsze oznacza to samo.
Jeśli masz tendencję do suchości, szczególnie jesienią, warto obserwować, jak reagujesz na większą ilość napojów o wyraźnie gorzkim i cierpkim charakterze. Ajurweda podkreśla przecież znaczenie indywidualnego podejścia, a nie jednej zasady dobrej dla każdego.
Ajur-ciekawostka: cierpki smak to ten charakterystyczny efekt „ściągania” w ustach, który możesz poczuć po mocnej zielonej herbacie. To właśnie jeden z klasycznych przykładów smaku kashaya.
Ciepła woda z cytryną to jeden z najpopularniejszych jesiennych napojów. I tutaj również warto spojrzeć nieco szerzej.
Cytryna ma przede wszystkim smak kwaśny – amla. W klasycznej Ajurwedzie smak kwaśny zaliczany jest do smaków o działaniu ushna, czyli rozgrzewającym.
Mamy więc ciekawą kombinację: ciepła temperatura napoju oraz kwaśny smak, któremu tradycyjna Ajurweda przypisuje właściwości rozgrzewające.
Ale to jeszcze nie wszystko. W Ajurwedzie ocena produktu nie kończy się na smaku. Bierze się pod uwagę również jego guna – właściwości, virya – działanie termiczne oraz vipaka – efekt po trawieniu.
Dlatego ajurwedyjska analiza pożywienia jest znacznie bardziej złożona niż proste: „to jest ciepłe, więc rozgrzewa”.
Jeśli istnieje smak kojarzący się z jesiennym ciepłem, trudno nie pomyśleć o imbirze.
Imbir jest związany przede wszystkim ze smakiem katu – ostrym (pikantnym), któremu Ajurweda przypisuje działanie ushna, czyli rozgrzewające.
Ale tutaj pojawia się bardzo ciekawa rzecz: Ajurweda rozróżnia świeży imbir – ardraka – oraz imbir suszony – shunthi.
To nie są więc po prostu dwie formy tego samego produktu. W tradycyjnym ujęciu przypisuje się im nieco inne właściwości.
Świeży imbir jest soczysty, bardziej delikatny i mniej skoncentrowany w smaku.
Tradycyjnie przypisuje mu się działanie rozgrzewające, ale jednocześnie mniej wysuszające niż imbirowi suszonemu. Dlatego dobrze sprawdza się jako składnik codziennych naparów, szczególnie jeśli zależy nam na przyjemnym cieple bez bardzo intensywnej ostrości.
Kilka plasterków świeżego imbiru w kubku ciepłego naparu daje zupełnie inne doświadczenie niż mocny napar z dużą ilością suszonego proszku.
Shunthi, czyli suszony imbir, jest bardziej skoncentrowany. Ma mocniejszy, wyraźnie pikantny charakter i w ajurwedyjskim ujęciu jest bardziej rozgrzewający oraz wysuszający.
Dlatego jego działanie będzie odbierane inaczej niż świeżego imbiru.
Można więc powiedzieć, że: świeży imbir daje bardziej miękkie, soczyste ciepło, a suszony – mocniejsze i bardziej intensywne.
To piękny przykład jednej z ważnych zasad Ajurwedy: nie wystarczy wiedzieć, co jemy lub pijemy. Znaczenie ma również w jakiej formie, w jakiej ilości i w jakim momencie po to sięgamy.
Jesienią, kiedy w ajurwedyjskim ujęciu nasilają się cechy Vata – takie jak chłód, suchość i lekkość – ciepły napar ze świeżym imbirem może być po prostu przyjemnym elementem codziennego rytuału.
Nie chodzi jednak o to, aby wszystko jesienią było maksymalnie rozgrzewające. Ajurweda nie zachęca do „przegrzewania się”, ale do obserwowania równowagi.
Ajur-ciekawostka: ten sam korzeń po wysuszeniu może być opisywany w Ajurwedzie inaczej niż w świeżej postaci. Forma produktu ma więc znaczenie.
Jeśli masz ochotę na prosty, aromatyczny napój na chłodniejszy wieczór, możesz przygotować taki napar:
Potrzebujesz:
Przygotowanie:
Włóż imbir i przyprawy do wody. Doprowadź do wrzenia, a następnie gotuj na małym ogniu około 5–10 minut. Przecedź i przelej do kubka.
Jeśli chcesz dodać miód, poczekaj chwilę aż napój ostygnie.
W klasycznej tradycji ajurwedyjskiej znajdziemy zalecenie, aby nie podgrzewać miodu i nie dodawać go do bardzo gorących potraw czy napojów.
Często można spotkać wskazówkę, aby dodawać miód dopiero poniżej 40°C. Warto jednak wiedzieć, że ta konkretna liczba jest przede wszystkim współczesną praktyczną wskazówką, a nie uniwersalną granicą wynikającą wprost z klasycznych tekstów Ajurwedy.
Najważniejsza zasada jest prostsza: nie dodawaj miodu do bardzo gorącego napoju.
Zaparz napar, odczekaj kilka minut i dodaj miód, kiedy napój nie jest już bardzo gorący.
To drobny szczegół, ale właśnie z takich szczegółów składa się świadome podejście do codziennych rytuałów.
Jak widzisz, odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać.
Gorący napój nie zawsze oznacza napój rozgrzewający. Dlatego filiżanka gorącej zielonej herbaty i filiżanka gorącego naparu z imbirem mogą mieć zupełnie inny charakter. Zobacz co Ci naprawdę służy.
Jesień w Ajurwedzie jest czasem, kiedy szczególnie warto zwrócić uwagę na ciepło, regularność, odżywienie i kontakt ze swoim rytmem.
Nie potrzebujemy jednak skomplikowanych recept.
Czasem wystarczy kubek ciepłego naparu, kilka plasterków świeżego imbiru, chwila spokoju i uważność na to, co naprawdę nam służy.
🍂 Pięknej kolorowej i ciepłej jesieni !
Ostatnie kilka dni pod względem chłodów, które nadeszły niejednemu dały się we znaki. Nieco drastyczna zmiana temperatur pokazuje, że oto nastała jesień. Jest to czas, w którym nasze potrzeby zmieniają…
Dziś propozycja na herbatę, która pozwoli zrównoważyć doszę vata w naszym wnętrzu, co zwłaszcza jesienią jest nam tak bardzo potrzebne. Połączenie przypraw, które się w niej znajdują sprawia, że jest…
